ارتباطات در قالب مدل
شناخت ارتباطات به دليل ماهيت چندرشته‌اي و ميان رشته‌اي آن بدون نظريه امكان پذير نيست و ترديدي نيست كه مدل تجسم رفتاري و گردش كاري نظريه است.
انتشار کتاب مدل‌های ارتباطات جمعی اثر دنیس مک‌کوایل و سون ویندال را كه گودرز میرانی آن را ترجمه و دفتر پژوهش‌های رادیو منتشر كرده است بايد يك خبر خوب تلقي كرد زيرا با آوردن مدل‌هاي پراكنده در كتاب‌هاي مختلف در يك مجلد كار را براي علاقه‌مندان و پژوهشگران ارتباطات آسان كرده است.

شايد بد نباشد به بهانه انتشار ترجمه اين كتاب كمي هم از مدل بگويم. همانطور كه در بند اول اين نوشتار اشاره كردم مدل تجسم نظريه است و شرحي خلاصه شده و نموداري از يك نظريه را فراهم مي‌كند و عناصر اصلي و روابط بين آنها را به شكلي موجز و ساختارمند به نمايش مي‌گذارد.
همان گونه كه در كتاب هم آمده است مدل‌ها سه كاركرد عمده دارند: كاركرد سازمان دهنده؛ كاركرد اكتشافي و كاركرد پيش‌بيني نتيجه. مدل با ارائه تصويري كلي از عناصر تشكيل دهنده يك فرايند كه هريك از آنها خود كليتي پيچيده است باعث مي¬شود كه ما با شناخت اين عناصر و نوع رابطه شماتيك آنها با يكديگر به درك كليت جامعي برسيم كه در غير اين صورت به شكل معماگونه و مبهم ذهن را درگير پيچيدگي خود مي‌كند. با شناخت عناصر تشكيل دهنده يك مدل مي‌توان نقاط كليدي يك فرايند يا سيستم را شناسايي كرد و بر اساس آن بر ابهامات موجود در آن فائق آمد.
در حقيقت پژوهشگر با داشتن يك مدل خوب؛ گويي نقشه راهي در دست دارد كه او را تا رسيدن به هدف نهايي راهنمايي مي‌كند. بنابراين مدل‌هاي ارتباطي با هموار كردن راه براي رسيدن به دركي سيستماتيك از ارتباط فهم نظريه‌ها را براي ما آسان مي‌كنند و با كنار هم گذاشتن آنها مي‌توانيم به درك مگاتئوري‌ها نائل آييم.
اين كتاب نويسنده‌اي دارد كه كمتر ارتباطاتي‌‌اي پيدا مي‌شود كه با او و آثار ارزشمندش در حوزه ارتباطات آشنا نباشد.
كتاب درآمدي بر نظريه ارتباطات جمعي او كه خوشبختانه به فارسي ترجمه شده است يكي از منابع ارزشمند ارتباطات است كه براي آگاهي بيشتراز اين حوزه بايد آنرا خوانده شود. کتاب مدل‌های ارتباطات جمعی نيز كه در حقيقت عصاره چندين كتاب در يك مجلد جمع و جور است ما را با جوهر ارتباطات آشنا مي‌كند و به نظر من خواندن آن براي كساني كه در حوزه ارتباطات و روزنامه نگاري مطالعه و فعاليت دارند يك بايد است.
این کتاب در شش فصل نگارش یافته است که نویسندگان در فصل اول به شناساندن حوزه ارتباطات جمعی می‌پردازند و به مثابه مقدمه‌ای مفصل ضمن توضیح برخی مفاهیم ارتباطی چگونگی روند شکل‌گیری انواع مدل‌ها را در یک بستر تاریخی‌ پژوهشی ترسیم می‌کنند.
فصل دوم کتاب به مدل‌های پایه ارتباطات می‌پردازد و مدل‌هایی چون فرمول لسول، مدل‌های ازگود و شرام، دفلور، نیوکام، وستلی و مک‌لین و ... را توضیح می‌دهد.
فصل سوم درباره تأثیرات شخصی، نفوذ و آثار ارتباطات جمعی بر افراد است که در آن مدل‌های محرک-پاسخ، مدل روان‌شناسی کامستاک، جریان دومرحله‌ای کاتز و لازارسفلد، مدل اشاعه نوآوری‌ها و ... شرح داده شده‌اند.
نویسندگان در فصل چهارم آثار ارتباطات جمعی بر فرهنگ و جامعه را با فرایندهای برجسته‌سازی و مدل‌های وابستگی، مارپیچ سکوت و شکاف آگاهی توصیف می‌کنند.
در فصل پنجم مخاطب نیز وارد مدل‌ها می‌شود و با رویکرد استفاده و خشنودی دیدگاه‌های گوناگون در حوزه مخاطب رسانه توضیح داده می‌شوند.
فصل پایانی کتاب «مدل‌های ارتباطات جمعی» به نظام‌های رسانه‌های جمعی و اینکه جایگاه سازمان رسانه‌ای در فرایند ارتباطات کجاست، اختصاص دارد. در این فصل مدل‌های دروازه‌بانی خبر، گردش اطلاعات و ... تشریح می‌شوند.
کتاب «مدل‌های ارتباطات جمعی» در 183 صفحه با قیمت 1500 تومان توسط دفتر پژوهش‌های رادیو در بهار 1388 منتشر شده است.